TRIGO CON CONTROL DE ENFERMEDADES
Control de enfermedades de cultivares de trigo en La Estanzuela
Informe período 2006
Marina Castro, Ing. Agr. Ph.D, Evaluación de Cultivares.
Mauricio Sastre, Tec. Agrop., Evaluación de Cultivares.
Martha Díaz de Ackermann, Ing. Agr. M.Sc., Protección Vegetal.
Daniel Vázquez, Q.F.Ph.D., Calidad de Granos.
Wilfredo Ibañez, Per. Agrop., Biometría.
INTRODUCCIÓN
En los ensayos de trigo que se llevan a cabo en el marco de la Evaluación Nacional de Cultivares del Convenio INASE-INIA, se controlan la mayoría de los factores que afectan el rendimiento de los genotipos, (fertilidad del suelo, malezas e insectos). Sin embargo las enfermedades tanto foliares como de la espiga no se controlan, porque es necesario conocer el comportamiento de los distintos cultivares a las distintas enfermedades, para encarar un programa de control. Esta información es de vital importancia para el manejo sanitario en chacra de los diferentes cultivares. Removiendo la mayor cantidad de factores que afectan el rendimiento es posible conocer el rendimiento alcanzable de los diferentes cultivares de trigo. A estos efectos, en el grupo de trabajo técnico de evaluación (GTTE) se acordó realizar un número limitado de ensayos de trigo con control de enfermedades.
OBJETIVO
Estimar la ganancia de rendimiento de cultivares de trigo en condiciones de control de enfermedades foliares y de espiga.
Para los trigos de ciclo largo de dos o más años de evaluación (Cuadro 1) se instaló un ensayo en La Estanzuela en su época de siembra recomendada (mediados de mayo), con diseño de parcela dividida, y dos repeticiones. La parcela principal corresponde al cultivar y la sub-parcela, al tratamiento con (CF) o sin fungicida (SF). Lo mismo se realizó para los trigos de ciclo intermedio de dos o más años de evaluación (Cuadro 3) en la época de siembra de julio. El manejo de los ensayos se describe en los Cuadros 2 y 4.
Cuando se observaron los primeros síntomas en los cultivares susceptibles a las distintas enfermedades foliares (roya de hoja, septoriosis, mancha amarilla o parda, mancha marrón, oidio) se aplicó una mezcla de fungicidas (estrobilurina+triazol) a todas las parcelas, a pesar de los diferentes niveles de susceptibilidad entre los cultivares. La aplicación se repitió cada 21 días, hasta inicio de floración, momento en que se consideraron las condiciones climáticas para decidir la aplicación o no de un triazol para la prevención de fusariosis de la espiga. En la etapa de llenado de grano más próximo a lechoso-pastoso se realizó una determinación visual del estado sanitario de los cultivares en cada ensayo para evaluar la situación de los mismos. Se determinó el rendimiento de grano, peso hectolítrico, peso de mil granos, y porcentaje de proteína en grano, y se compararon los resultados de los cultivares entre los tratamientos con y sin fungicidas.
Cuadro 1. Lista de cultivares de trigo ciclo largo 2006.
|
CULTIVARES (20) |
REPRESENTANTE |
CRIADERO |
AÑOS EN |
|
BUCK GUAPO (T) |
FADISOL S.A. |
BUCK |
+ de 3 |
|
LE 2210 (INIA TIJERETA) (TCL) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
LE 2245 (INIA GORRION) (T) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
LE 2255 (INIA GAVILAN) (T) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
LE 2271 INIA TORCAZA (T) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
LE 2313 (INIA GARZA) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
KLEIN PROTEO |
AGAR CROSS URUGUAY S.A. |
KLEIN |
3 |
|
LE 2325 (INIA CHIMANGO) |
INIA |
INIA |
3 |
|
LE 2326 |
INIA |
INIA |
3 |
|
LE 2330 |
INIA |
INIA |
3 |
|
KLEIN CAPRICORNIO |
AGAR CROSS URUGUAY S.A. |
KLEIN |
2 |
|
KLEIN GAVIOTA (KLEIN GAVILAN) |
AGAR CROSS URUGUAY S.A. |
KLEIN |
2 |
|
LE 2335 |
INIA |
INIA |
2 |
|
LE 2336 |
INIA |
INIA |
2 |
|
LE 2337 |
INIA |
INIA |
2 |
|
LE 2338 |
INIA |
INIA |
2 |
|
NT 501 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
|
NT 502 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
|
NT 503 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
|
BIOINTA 3000 |
ADP S.A. |
BIOCERES |
2 |
(T): Testigo. (TCL): Testigo ciclo largo.
Cuadro 2. Trigo ciclo largo, manejo del ensayo
|
Fecha de siembra |
12 de mayo de 2006 |
|
Fecha de emergencia |
24 de mayo de 2006 |
|
Fertilización a la siembra |
0 kg N/ha |
|
Herbicida a mitad de macollaje |
20 gr/ha Glean + 90 gr/ha Hussar |
|
Refertilización a mitad de macollaje |
0 kg N/ha |
|
Refertilización a fin de macollaje |
50 Kg N/ha |
|
Insecticida |
Alsystin + Actara |
Aplicación de Pyraclostrobin (133 g/ha) + Epoxiconazole (50 g/ha) el 23/08, 12/09 y 06/10
Cuadro 3. Lista de cultivares de trigo ciclo intermedio 2006
|
CULTIVARES (32) |
REPRESENTANTE |
CRIADERO |
AÑOS EN |
|
ONIX (T) |
CALPROSE |
ORL SEMENTES |
+ de 3 |
|
E. PELON 90 (T) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
INIA MIRLO (T) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) (T) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
LE 2303 (INIA TERO) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
LE 2310 (INIA CARANCHO) |
INIA |
INIA |
+ de 3 |
|
BIOINTA 1000 |
ADP S.A. |
BIOCERES S.A. |
3 |
|
BIOINTA 1001 |
ADP S.A. |
BIOCERES S.A. |
3 |
|
KLEIN FLECHA |
AGAR CROSS URUGUAY S.A. |
KLEIN |
3 |
|
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) |
INIA |
INIA |
3 |
|
LE 2332 (INIA MADRUGADOR) |
INIA |
INIA |
3 |
|
LE 2333 (INIA CARPINTERO) |
INIA |
INIA |
3 |
|
NT 402 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
3 |
|
BIOINTA 1002 (JN 1005) |
ADP S.A. |
BIOCERES S.A. |
2 |
|
P4378 |
ADP S.A. |
BIOCERES S.A. |
2 |
|
V0817 |
ADP S.A. |
BIOCERES S.A. |
2 |
|
KLEIN CASTOR |
AGAR CROSS URUGUAY S.A. |
KLEIN |
2 |
|
KLEIN TAURO |
AGAR CROSS URUGUAY S.A. |
KLEIN |
2 |
|
EXPACA-129.33 |
AGROACA URUGUAY S.A. |
ACA |
2 |
|
EXPACA-523.2 (EXPACA-523.02) |
AGROACA URUGUAY S.A. |
ACA |
2 |
|
SAGITARIO |
AGROPICK S.A. |
SPS BOLOGNA |
2 |
|
ORL 00382 |
CALPROSE |
ORL SEMENTES |
2 |
|
LE 2341 |
INIA |
INIA |
2 |
|
LE 2342 |
INIA |
INIA |
2 |
|
LE 2343 |
INIA |
INIA |
2 |
|
BAGUETTE PREMIUM 11 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
|
NT 401 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
|
NT 504 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
|
NT 506 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
|
NT 507 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
|
NT 508 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
|
NT 509 |
NIDERA URUGUAYA S.A. |
NIDERA S.A. |
2 |
(T): Testigo.
Cuadro 4. Trigo ciclo intermedio, manejo del ensayo
|
Fecha de siembra |
21 de julio de 2006 |
|
Fecha de emergencia |
03 de agosto de 2006 |
|
Fertilización a la siembra |
30 kg N/ha |
|
Herbicida a mitad de macollaje |
20 gr/ha Glean + 90 gr/ha Hussar |
|
Refertilización a mitad de macollaje |
50 kg N/ha |
|
Refertilización a fin de macollaje |
25 kg N/ha |
|
Insecticida |
Alsystin + Actara |
Aplicación de Pyraclostrobin (133 g/ha) + Epoxiconazole (50 g/ha) el 14/10, y Metconazole (90 g/ha) el 08/11.
RESULTADOS TRIGO CICLO LARGO
Cuadro 5. Comportamiento sanitario de trigo ciclo largo 2006.
|
Cultivares (20) Suscep. a RH (*) |
CON FUNG |
SIN FUNG |
|||||||||||||||
|
EV |
MF |
|
RH |
|
C.I. |
FUS |
EV |
MF |
|
|
RH |
|
C.I. |
FUS |
|||
|
NT 501 A |
LP |
8 |
MF |
5 |
MSS |
4.5 |
0.5 |
1.0 |
LPPB |
- |
|
|
90 |
S |
90.0 |
1.0 |
1.0 |
|
NT 503 A |
LP |
0.5 |
MF |
5 |
MSS |
4.5 |
0.5 |
2.0 |
LP |
- |
|
|
90 |
S |
90.0 |
0.5 |
0.5 |
|
NT 502 IA |
LLP |
10 |
MF |
2 |
MRMS |
1.2 |
0.5 |
0.5 |
LLP |
- |
|
|
80 |
MSS |
72.0 |
0.5 |
0.5 |
|
LE 2271 INIA TORCAZA (T) A |
LLP |
0.5 |
D |
2 |
MSS |
1.8 |
0.0 |
0.0 |
LLP |
- |
|
|
70 |
MSS |
63.0 |
0.0 |
0.0 |
|
BIOINTA 3000 B |
LP |
18 |
MF |
5 |
MS |
4.0 |
0.0 |
0.0 |
PB |
20 |
S |
|
60 |
SMS |
54.0 |
0.5 |
0.5 |
|
B. GUAPO (T) A |
LP |
5 |
MF |
0 |
|
0.0 |
0.5 |
0.5 |
LP |
25 |
MF |
|
60 |
MS |
48.0 |
0.0 |
0.0 |
|
LE 2210 INIA TIJERETA (TCL) IA |
LP |
0.5 |
MF |
1 |
MR |
0.4 |
0.0 |
0.0 |
LP |
20 |
S |
|
50 |
SMS |
45.0 |
0.5 |
0.5 |
|
LE 2326 IA |
LP |
10 |
Bact |
2 |
MRMS |
1.2 |
0.0 |
0.0 |
LP |
20 |
S |
|
25 |
MSS |
22.5 |
0.0 |
0.0 |
|
KLEIN CAPRICORNIO A |
LPPB |
10 |
Bact |
1 |
MS |
0.8 |
0.5 |
0.5 |
LPPB |
20 |
S |
|
30 |
MRMS |
18.0 |
0.5 |
0.5 |
|
LE 2330 IA |
LP |
0.5 |
|
1 |
MR |
0.4 |
0.0 |
0.0 |
LP |
20 |
MF |
|
20 |
MRMS |
12.0 |
0.0 |
0.0 |
|
KLEIN GAVIOTA IA |
LP |
10 |
MF |
0 |
|
0.0 |
0.5 |
0.5 |
LP |
20 |
S |
|
20 |
MRMS |
12.0 |
0.5 |
0.5 |
|
LE 2245 (INIA GORRION) (T) I |
LLP |
0.5 |
MF |
1 |
MR |
0.4 |
0.0 |
0.0 |
LP |
10 |
MF |
S |
20 |
MR |
8.0 |
0.0 |
0.0 |
|
LE 2336 B |
LLP |
0.5 |
|
1 |
|
1.0 |
0.0 |
0.0 |
LLP |
15 |
S |
D |
15 |
MR |
6.0 |
0.0 |
0.0 |
|
LE 2338 I |
LP |
10 |
MB |
1 |
MR |
0.4 |
0.5 |
0.5 |
LP |
30 |
S |
|
10 |
MR |
4.0 |
0.5 |
0.5 |
|
LE 2255 (INIA GAVILAN) (T) I |
LP |
0.5 |
|
1 |
MR |
0.4 |
0.5 |
0.5 |
LP |
20 |
D |
S |
5 |
MR |
2.0 |
0.5 |
0.5 |
|
KLEIN PROTEO B |
PB |
0 |
|
0 |
|
0.0 |
- |
- |
PB |
- |
|
|
5 |
MR |
2.0 |
- |
- |
|
LE 2325 (INIA CHIMANGO) BI |
LPPB |
5 |
MF |
0 |
|
0.0 |
0.0 |
0.0 |
LPPB |
15 |
S |
D |
5 |
MR |
2.0 |
0.0 |
0.0 |
|
LE 2313 (INIA GARZA) B |
L |
5 |
MF |
0 |
|
0.0 |
0.0 |
0.0 |
L |
20 |
S |
|
5 |
R |
1.0 |
0.0 |
0.0 |
|
LE 2337 B |
LP |
5 |
MF |
0 |
|
0.0 |
0.0 |
0.0 |
LLP |
25 |
MF |
|
5 |
R |
1.0 |
0.0 |
0.0 |
|
LE 2335 B |
LP |
0.5 |
MF |
0 |
|
0.0 |
0.5 |
0.5 |
LP |
20 |
S |
|
0 |
|
0.0 |
0.5 |
0.5 |
|
Promedio |
|
5 |
|
|
|
1.1 |
0.2 |
0.3 |
|
20 |
|
|
|
|
27.6 |
0.3 |
0.3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Fecha de lectura |
07/11/06 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(*) Susceptibilidad a roya de la hoja causada por Puccinia triticina. B=baja susceptibilidad; I=susceptibilidad intermedia; A=alta susceptibilidad (Castro et al 2007)
EV: Estado vegetativo. L=lechoso; LP=lechoso pastoso; PB=pasta blanda.
MF: Manchas Foliares. S: Septoria tritici; D: Drechslera tritici-repentis; Bact: bacteriosis; MB: mancha blanca.
(-): No se registran manchas foliares por predominancia de otra/s enfermedades y/o secado prematuro.
RH: Roya de la hoja. Escala de Cobb modificada. Reacción: R=resistente; MR=moderadamente resistente, MS=moderadamente susceptible; S=susceptible.
C.I.: Coeficiente de infección.
FUS: Fusarium sp. Escala de doble dígito de 0-5. El primer dígito representa el porcentaje de espigas infectadas y el segundo el porcentaje de espiguillas afectadas, dentro de espigas con síntomas.
(TCL): Testigo ciclo largo.
(T): Testigo.
En el cuadro 5 se puede visualizar que la enfermedad prevalente en las parcelas sujetas a infección natural del ensayo (sin fungicidas) fue la roya de hoja, aunque también estuvieron presentes las manchas foliares, particularmente septoriosis. Se logró un muy buen control de las enfermedades con tres aplicaciones de fungicidas (C.I. de roya de la hoja promedio de 27.6 en las parcelas sin fungicidas comparado con C.I. 1.1 en las parcelas tratadas, y porcentaje de infección promedio de manchas foliares de 20 en las parcelas sin tratar comparado con 5 en las tratadas).
Cuadro 6. Rendimiento de trigo ciclo largo 2006.
|
Análisis de varianza |
F |
Pr>F |
|
FUNG |
47.62 |
0.0265 |
|
CULT |
2.91 |
0.1200 |
|
FUNG X CULT |
3.88 |
0.0024 |
|
Cultivares (20) |
REND. GRANO (kg/ha) |
% de disminución con |
Diferencia |
Pr>F |
|
|
Con fung |
Sin fung |
respecto a CF |
kg/ha (CF-SF) |
||
|
NT 501 |
7000 |
3794 |
46 |
3206 |
0.0001 |
|
NT 503 |
7390 |
4615 |
38 |
2775 |
0.0001 |
|
LE 2313 (INIA GARZA) |
8109 |
6134 |
24 |
1975 |
0.0009 |
|
B. GUAPO (T) |
8255 |
6368 |
23 |
1887 |
0.0013 |
|
BIOINTA 3000 |
7484 |
5813 |
22 |
1671 |
0.0036 |
|
LE 2210 (INIA TIJERETA) (TCL) |
7866 |
6111 |
22 |
1755 |
0.0024 |
|
LE 2271 (INIA TORCAZA) (T) |
7130 |
5802 |
19 |
1328 |
0.0164 |
|
KLEIN PROTEO |
4970 |
4088 |
18 |
882 |
0.0979 |
|
LE 2337 |
8440 |
7162 |
15 |
1278 |
0.0203 |
|
KLEIN CAPRICORNIO |
7553 |
6461 |
14 |
1092 |
0.0439 |
|
LE 2330 |
6393 |
5603 |
12 |
790 |
0.1355 |
|
LE 2245 (INIA GORRION) (T) |
7384 |
6682 |
10 |
703 |
0.1822 |
|
LE 2325 (INIA CHIMANGO) |
9280 |
8558 |
8 |
722 |
0.1706 |
|
NT 502 |
6612 |
6187 |
6 |
424 |
0.4139 |
|
LE 2326 |
6546 |
6150 |
6 |
396 |
0.4454 |
|
KLEIN GAVIOTA |
6643 |
6259 |
6 |
383 |
0.4597 |
|
LE 2336 |
7208 |
6884 |
4 |
323 |
0.5321 |
|
LE 2335 |
6875 |
6682 |
3 |
193 |
0.7085 |
|
LE 2338 |
6822 |
6789 |
0 |
33 |
0.9489 |
|
LE 2255 (INIA GAVILAN) (T) |
5530 |
6552 |
-18 |
-1022 |
0.0579 |
|
Promedio |
7175 |
6135 |
14 |
1040 |
|
(TCL): Testigo ciclo largo.
(T): Testigo.
En promedio, las parcelas sin fungicidas rindieron 1040 kg /ha menos que las tratadas. La interacción fungicida x cultivar (FUNG x CULT) fue significativa (P=0.0024), y la mayoría de los cultivares tuvieron menor rendimiento de grano en las parcelas sin tratar. Los materiales más susceptibles a roya de la hoja (Cuadro 5) presentaron un porcentaje de disminución en rendimiento de grano en las parcelas no tratadas con respecto a las tratadas de 19 % o más. BIOINTA 3000 también está en este rango de disminución, ya que a pesar de que está caracterizado de baja susceptibilidad a roya de la hoja (RH), en las parcelas sin tratar de este ensayo presentó un elevado nivel de RH (60 SMS). INIA GARZA tuvo una disminución en rendimiento del 24%, la cual podría ser explicada por la presencia de manchas foliares causadas por Septoria tritici más que por la RH. Por otro lado, hubo materiales caracterizados de susceptibilidad intermedia a alta para roya de la hoja, y que presentaron infecciones elevadas de esta enfermedad en el ensayo, que no mostraron disminuciones significativas de rendimiento. Tal es el caso de NT 502, debido tal vez a un mecanismo de tolerancia frente a la enfermedad, aunque se necesita generar más información que apoye esta hipótesis.
Cuadro 7. Peso de mil granos de trigo ciclo largo 2006.
|
Análisis de varianza |
F |
Pr>F |
|
FUNG |
24.29 |
0.0390 |
|
CULT |
15.13 |
0.0001 |
|
FUNG X CULT |
2.31 |
0.0383 |
|
Cultivares (20) |
PESO MIL GRANOS (g) |
% de disminución con |
Diferencia |
Pr>F |
|
|
Con fung |
Sin fung |
respecto a CF |
g (CF-SF) |
||
|
NT 501 |
41.9 |
32.4 |
22.7 |
9.5 |
0.0001 |
|
NT 503 |
42.4 |
33.4 |
21.3 |
9.0 |
0.0001 |
|
LE 2335 |
38.9 |
33.7 |
13.3 |
5.2 |
0.0076 |
|
BIOINTA 3000 |
43.6 |
37.9 |
13.2 |
5.8 |
0.0035 |
|
NT 502 |
41.6 |
36.5 |
12.3 |
5.1 |
0.0081 |
|
KLEIN CAPRICORNIO |
39.0 |
34.3 |
12.1 |
4.7 |
0.0134 |
|
BUCK GUAPO (T) |
39.6 |
35.0 |
11.6 |
4.6 |
0.0152 |
|
LE 2338 |
44.4 |
39.3 |
11.5 |
5.1 |
0.0081 |
|
LE 2245 (INIA GORRION) (T) |
35.6 |
31.6 |
11.1 |
4.0 |
0.0336 |
|
LE 2336 |
32.7 |
29.6 |
9.3 |
3.1 |
0.0930 |
|
LE 2271 (INIA TORCAZA) (T) |
32.0 |
30.1 |
5.9 |
1.9 |
0.2842 |
|
LE 2337 |
38.1 |
35.8 |
5.9 |
2.3 |
0.2075 |
|
LE 2330 |
34.5 |
32.5 |
5.9 |
2.1 |
0.2491 |
|
LE 2313 (INIA GARZA) |
34.6 |
32.7 |
5.5 |
1.9 |
0.2842 |
|
LE 2326 |
38.9 |
36.8 |
5.4 |
2.1 |
0.2381 |
|
LE 2210 (INIA TIJERETA) (TCL) |
39.6 |
37.6 |
5.2 |
2.1 |
0.2491 |
|
LE 2325 (INIA CHIMANGO) |
39.4 |
37.7 |
4.2 |
1.7 |
0.3506 |
|
KLEIN GAVIOTA |
43.5 |
41.8 |
3.9 |
1.7 |
0.3365 |
|
LE 2255 (INIA GAVILAN) (T) |
36.9 |
35.7 |
3.4 |
1.3 |
0.4773 |
|
KLEIN PROTEO |
38.7 |
37.5 |
3.0 |
1.2 |
0.5128 |
|
Promedio |
38.8 |
35.1 |
9.5 |
3.7 |
|
(TCL): Testigo ciclo largo.
(T): Testigo.
El peso de mil granos (PMG) (Cuadro 7) es otra variable afectada por la roya de la hoja, observándose una disminución en promedio de 3.7 g entre las parcelas tratadas y las sin tratar. La interacción FUNG x CULT fue significativa (P=0.0383), variando la magnitud de la disminución entre cultivares. En la mitad de los cultivares evaluados se constataron disminuciones significativas del PMG por el efecto de las enfermedades.
Cuadro 8. Peso hectolítrico de trigo ciclo largo 2006.
|
Análisis de varianza |
F |
Pr>F |
|
FUNG |
13.31 |
0.0016 |
|
CULT |
1.19 |
0.3498 |
|
FUNG X CULT |
0.93 |
0.5587 |
|
Cultivares (20) |
P. HECTOLÍTRICO (kg/hl) |
% de disminución con |
Diferencia |
Pr>F |
|
|
Con fung |
Sin fung |
respecto a CF |
kg/hl (CF-SF) |
||
|
NT 501 |
83.1 |
80.5 |
3.1 |
2.6 |
0.0221 |
|
LE 2313 (INIA GARZA) |
81.5 |
79.1 |
3.0 |
2.5 |
0.0299 |
|
LE 2326 |
83.8 |
81.6 |
2.6 |
2.2 |
0.0535 |
|
LE 2330 |
80.1 |
78.2 |
2.4 |
1.9 |
0.0849 |
|
BUCK GUAPO (T) |
81.0 |
79.5 |
1.9 |
1.6 |
0.1547 |
|
LE 2271 (INIA TORCAZA) (T) |
79.7 |
78.4 |
1.6 |
1.3 |
0.2291 |
|
NT 503 |
82.5 |
81.3 |
1.5 |
1.3 |
0.2469 |
|
LE 2336 |
82.6 |
81.6 |
1.2 |
1.0 |
0.3755 |
|
LE 2245 (INIA GORRION) (T) |
82.1 |
81.2 |
1.1 |
0.9 |
0.4006 |
|
LE 2337 |
82.4 |
81.5 |
1.0 |
0.8 |
0.4269 |
|
LE 2210 (INIA TIJERETA) (TCL) |
81.1 |
80.4 |
0.9 |
0.7 |
0.5118 |
|
KLEIN CAPRICORNIO |
80.7 |
80.1 |
0.7 |
0.6 |
0.5733 |
|
KLEIN PROTEO |
81.4 |
80.9 |
0.7 |
0.6 |
0.6055 |
|
KLEIN GAVIOTA |
81.1 |
80.6 |
0.7 |
0.5 |
0.6055 |
|
NT 502 |
79.9 |
79.6 |
0.4 |
0.3 |
0.7776 |
|
LE 2335 |
80.5 |
80.2 |
0.4 |
0.3 |
0.7776 |
|
LE 2325 (INIA CHIMANGO) |
80.8 |
80.6 |
0.3 |
0.3 |
0.8139 |
|
BIOINTA 3000 |
80.6 |
80.6 |
0.0 |
0.0 |
1.0000 |
|
LE 2255 (INIA GAVILAN) (T) |
80.9 |
81.1 |
-0.3 |
-0.3 |
0.8139 |
|
LE 2338 |
80.1 |
81.9 |
-2.2 |
-1.8 |
0.1013 |
|
Promedio |
81.3 |
80.4 |
1.1 |
0.9 |
|
(TCL): Testigo ciclo largo.
(T): Testigo.
El peso hectolítrico (Cuadro 8) disminuyó en promedio 0.9 kg/hl en las parcelas sin tratar con respecto a las tratadas, y la interacción FUNG x CULT no fue significativa.
La interacción FUNG x CULT para porcentaje de proteína fue significativa (P=0.0134) (Cuadro 9). En la mayoría de los cultivares que disminuyeron su rendimiento en grano en forma significativa por efecto de las enfermedades (Cuadro 6) (B. GUAPO, BIOINTA 3000, K. CAPRICORNIO, I. TIJERETA, I. TORCAZA, LE 2337), el porcentaje de proteína en grano en las parcelas sin tratar aumentó debido seguramente a un efecto de concentración. Hubieron otros cultivares que aumentaron su nivel de proteína sin que presentaron cambios significativos en rendimiento (K. GAVIOTA, LE 2336, LE 2338).
Cuadro 9. Proteína trigo ciclo largo 2006.
|
Análisis de varianza |
F |
Pr>F |
|
FUNG |
39.18 |
0.1009 |
|
CULT |
9.19 |
0.0001 |
|
FUNG X CULT |
2.86 |
0.0134 |
|
Cultivares (20) |
PROTEÍNA (%) |
% de disminución con |
Diferencia |
Pr>F |
|
|
Con fung |
Sin fung |
respecto a C/F |
% (CF-SF) |
||
|
NT 501 |
11.0 |
10.5 |
4.5 |
0.5 |
0.0555 |
|
NT 502 |
10.2 |
10.0 |
2.0 |
0.2 |
0.4254 |
|
LE 2326 |
11.4 |
11.2 |
1.8 |
0.2 |
0.4254 |
|
KLEIN PROTEO |
13.0 |
13.1 |
-0.8 |
-0.1 |
0.6884 |
|
LE 2335 |
10.2 |
10.3 |
-1.0 |
-0.1 |
0.6884 |
|
LE 2255 (INIA GAVILAN) (T) |
11.3 |
11.6 |
-2.7 |
-0.3 |
0.2365 |
|
LE 2313 (INIA GARZA) |
11.1 |
11.5 |
-3.2 |
-0.4 |
0.1699 |
|
LE 2245 (INIA GORRION) (T) |
10.9 |
11.3 |
-3.2 |
-0.4 |
0.1699 |
|
LE 2325 (INIA CHIMANGO) |
10.7 |
11.1 |
-3.7 |
-0.4 |
0.1194 |
|
LE 2330 |
11.1 |
11.5 |
-4.1 |
-0.4 |
0.0822 |
|
NT 503 |
10.4 |
10.9 |
-4.8 |
-0.5 |
0.0555 |
|
KLEIN CAPRICORNIO |
10.6 |
11.2 |
-5.2 |
-0.6 |
0.0369 |
|
K. GAVIOTA |
10.6 |
11.1 |
-5.2 |
-0.5 |
0.0369 |
|
LE 2271 (INIA TORCAZA) (T) |
10.5 |
11.0 |
-5.3 |
-0.6 |
0.0369 |
|
LE 2338 |
10.8 |
11.4 |
-5.6 |
-0.6 |
0.0242 |
|
LE 2337 |
10.9 |
11.6 |
-6.4 |
-0.7 |
0.0100 |
|
BIOINTA 3000 |
10.9 |
11.8 |
-8.3 |
-0.9 |
0.0016 |
|
LE 2210 (INIA TIJERETA) (TCL) |
10.9 |
11.8 |
-8.8 |
-1.0 |
0.0010 |
|
B. GUAPO (T) |
10.9 |
11.9 |
-9.2 |
-1.0 |
0.0006 |
|
LE 2336 |
10.4 |
11.4 |
-9.7 |
-1.0 |
0.0006 |
|
PROMEDIO |
10.9 |
11.3 |
-3.9 |
-0.4 |
|
(TCL): Testigo ciclo largo.
(T): Testigo.
No se observaron diferencias importantes en las características agronómicas (Cuadro 10) entre las parcelas sin tratar con fungicidas y las tratadas.
Cuadro 10. Características agronómicas de trigo ciclo largo 2006.
|
Culticares (20) |
Porte |
CON FUNG |
SIN FUNG. |
||||||||||||||
|
Esp |
Ciclo |
Mad fisol |
Ciclo Mad |
Vuel |
Queb |
Alt. Pl |
Desg |
Esp |
Ciclo |
Mad fisol |
Ciclo Mad |
Vuel |
Queb |
Alt. Pl |
Desg |
||
|
BUCK GUAPO (T) |
SRSE |
11/10/06 |
140 |
19/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
1.10 |
0.0 |
11/10/06 |
140 |
20/11/06 |
40 |
0.1 |
0.0 |
1.04 |
0.0 |
|
BIOINTA 3000 |
SESR |
07/10/06 |
136 |
13/11/06 |
37 |
0.1 |
0.0 |
1.10 |
0.1 |
07/10/06 |
136 |
14/11/06 |
38 |
0.1 |
0.0 |
1.13 |
0.1 |
|
KLEIN GAVIOTA |
SESR |
08/10/06 |
137 |
15/11/06 |
38 |
0.1 |
0.0 |
1.02 |
0.0 |
08/10/06 |
137 |
17/11/06 |
40 |
0.1 |
0.0 |
1.02 |
0.0 |
|
KLEIN CAPRICORNIO |
SESR |
08/10/06 |
137 |
13/11/06 |
36 |
0.0 |
0.0 |
1.04 |
0.0 |
07/10/06 |
136 |
15/11/06 |
39 |
0.1 |
0.0 |
1.03 |
0.2 |
|
KLEIN PROTEO |
SE |
01/10/06 |
130 |
02/11/06 |
32 |
0.2 |
0.0 |
1.08 |
0.2 |
30/09/06 |
129 |
04/11/06 |
35 |
0.2 |
0.0 |
1.07 |
0.2 |
|
LE 2210 (INIA TIJERETA) (TCL) |
SRSE |
09/10/06 |
138 |
17/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
1.03 |
0.0 |
10/10/06 |
139 |
18/11/06 |
39 |
0.1 |
0.0 |
0.99 |
0.0 |
|
LE 2245 (INIA GORRION) (T) |
SR |
11/10/06 |
140 |
14/11/06 |
34 |
0.0 |
0.0 |
0.97 |
0.2 |
11/10/06 |
140 |
14/11/06 |
34 |
0.0 |
0.0 |
0.93 |
0.2 |
|
LE 2255 (INIA GAVILAN) (T) |
SE |
13/10/06 |
142 |
17/11/06 |
35 |
0.0 |
0.0 |
0.97 |
0.0 |
12/10/06 |
141 |
18/11/06 |
37 |
0.0 |
0.0 |
1.04 |
0.1 |
|
LE 2271 (INIA TORCAZA) (T) |
SRSE |
12/10/06 |
141 |
16/11/06 |
35 |
0.0 |
0.0 |
0.97 |
0.0 |
12/10/06 |
141 |
17/11/06 |
36 |
0.0 |
0.0 |
0.94 |
0.0 |
|
LE 2313 (INIA GARZA) |
SRSE |
14/10/06 |
143 |
22/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
0.95 |
0.0 |
14/10/06 |
143 |
23/11/06 |
40 |
0.2 |
0.0 |
0.97 |
0.0 |
|
LE 2325 (INIA CHIMANGO) |
SRSE |
12/10/06 |
141 |
19/11/06 |
38 |
0.0 |
0.0 |
1.05 |
0.0 |
11/10/06 |
140 |
19/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
1.11 |
0.1 |
|
LE 2326 |
SESR |
09/10/06 |
138 |
14/11/06 |
36 |
0.0 |
0.0 |
1.03 |
0.1 |
08/10/06 |
137 |
17/11/06 |
40 |
0.0 |
0.0 |
1.07 |
0.2 |
|
LE 2330 |
SESR |
08/10/06 |
137 |
11/11/06 |
34 |
0.5 |
0.0 |
0.97 |
0.1 |
08/10/06 |
137 |
12/11/06 |
35 |
0.6 |
0.1 |
1.01 |
0.1 |
|
LE 2335 |
SESR |
11/10/06 |
140 |
15/11/06 |
35 |
0.0 |
0.0 |
1.01 |
0.0 |
10/10/06 |
139 |
14/11/06 |
35 |
0.0 |
0.0 |
0.99 |
0.0 |
|
LE 2336 |
E |
16/10/06 |
145 |
21/11/06 |
36 |
0.1 |
0.0 |
1.07 |
0.1 |
16/10/06 |
145 |
22/11/06 |
37 |
0.0 |
0.0 |
1.10 |
0.1 |
|
LE 2337 |
SE |
14/10/06 |
143 |
22/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
0.98 |
0.0 |
13/10/06 |
142 |
20/11/06 |
38 |
0.0 |
0.0 |
1.01 |
0.0 |
|
LE 2338 |
SESR |
10/10/06 |
139 |
18/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
1.05 |
0.3 |
08/10/06 |
137 |
18/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
1.03 |
0.4 |
|
NT 501 |
SE |
07/10/06 |
136 |
14/11/06 |
38 |
0.1 |
0.0 |
0.98 |
0.0 |
08/10/06 |
137 |
15/11/06 |
38 |
0.2 |
0.1 |
0.97 |
0.0 |
|
NT 502 |
SESR |
10/10/06 |
139 |
14/11/06 |
35 |
0.3 |
0.0 |
1.08 |
0.0 |
10/10/06 |
139 |
18/11/06 |
39 |
0.2 |
0.0 |
1.11 |
0.2 |
|
NT 503 |
SE |
07/10/06 |
136 |
13/11/06 |
37 |
0.0 |
0.0 |
1.04 |
0.2 |
07/10/06 |
136 |
14/11/06 |
38 |
0.1 |
0.0 |
0.95 |
0.2 |
|
Promedio |
|
|
139 |
15/11/06 |
37 |
0.1 |
0.0 |
1.02 |
0.1 |
|
139 |
16/11/06 |
38 |
0.1 |
0.0 |
1.02 |
0.1 |
Porte: SR=semi rastrero; SE=semi erecto; E: erecto.
Ciclo: días postemergencia hasta espigazón.
Ciclo mad: días espigazón hasta madurez fisiológica.
Vuelco: escala de 0 (sin vuelco) a 5 (totalmente volcado).
Quebrado: escala de 0 (sin quebrado) a 5 (totalmente quebrado).
Desgrane: escala de 0 (sin desgrane) a 5 (sin granos en la espiga).
Altura: en centímetros desde el suelo hasta la espiga, incluyendo aristas.
(T): Testigo.
(TCL): Testigo ciclo largo.
Cuadro 11. Resumen comparativo del efecto de las enfermedades en los cultivares de trigo ciclo largo en rendimiento en grano, peso de mil granos y peso hectolítrico.
|
Rendimiento en grano |
Peso de mil granos |
Peso hectolítrico |
||||||
|
Cultivares |
% disminución |
Diferencia |
Cultivares |
% disminución |
Diferencia |
Cultivares |
% disminución |
Diferencia |
|
respecto a CF |
kg/ha (CF-SF) |
respecto a CF |
g (CF-SF) |
respecto a CF |
kg/hl (CF-SF) |
|||
|
NT 501 |
46 |
3206 |
NT 501 |
22.7 |
9.5 |
NT 501 |
3.1 |
2.6 |
|
NT 503 |
38 |
2775 |
NT 503 |
21.3 |
9.0 |
LE 2313 (INIA GARZA) |
3.0 |
2.5 |
|
LE 2313 (INIA GARZA) |
24 |
1975 |
LE 2335 |
13.3 |
5.2 |
LE 2326 |
2.6 |
2.2 |
|
B. GUAPO |
23 |
1887 |
BIOINTA 3000 |
13.2 |
5.8 |
LE 2330 |
2.4 |
1.9 |
|
BIOINTA 3000 |
22 |
1671 |
NT 502 |
12.3 |
5.1 |
BUCK GUAPO |
1.9 |
1.6 |
|
LE 2210 (INIA TIJERETA) |
22 |
1755 |
KLEIN CAPRICORNIO |
12.1 |
4.7 |
LE 2271 (INIA TORCAZA) |
1.6 |
1.3 |
|
LE 2271 (INIA TORCAZA) |
19 |
1328 |
BUCK GUAPO |
11.6 |
4.6 |
NT 503 |
1.5 |
1.3 |
|
KLEIN PROTEO |
18 |
882 |
LE 2338 |
11.5 |
5.1 |
LE 2336 |
1.2 |
1.0 |
|
LE 2337 |
15 |
1278 |
LE 2245 (INIA GORRION) |
11.1 |
4.0 |
LE 2245 (INIA GORRION) |
1.1 |
0.9 |
|
KLEIN CAPRICORNIO |
14 |
1092 |
LE 2336 |
9.3 |
3.1 |
LE 2337 |
1.0 |
0.8 |
|
LE 2330 |
12 |
790 |
LE 2271 (INIA TORCAZA) |
5.9 |
1.9 |
LE 2210 (INIA TIJERETA) |
0.9 |
0.7 |
|
LE 2245 (INIA GORRION) |
10 |
703 |
LE 2337 |
5.9 |
2.3 |
KLEIN CAPRICORNIO |
0.7 |
0.6 |
|
LE 2325 (INIA CHIMANGO) |
8 |
722 |
LE 2330 |
5.9 |
2.1 |
KLEIN PROTEO |
0.7 |
0.6 |
|
NT 502 |
6 |
424 |
LE 2313 (INIA GARZA) |
5.5 |
1.9 |
KLEIN GAVIOTA |
0.7 |
0.5 |
|
LE 2326 |
6 |
396 |
LE 2326 |
5.4 |
2.1 |
NT 502 |
0.4 |
0.3 |
|
KLEIN GAVIOTA |
6 |
383 |
LE 2210 (INIA TIJERETA) |
5.2 |
2.1 |
LE 2335 |
0.4 |
0.3 |
|
LE 2336 |
4 |
323 |
LE 2325 (INIA CHIMANGO) |
4.2 |
1.7 |
LE 2325 (INIA CHIMANGO) |
0.3 |
0.3 |
|
LE 2335 |
3 |
193 |
KLEIN GAVIOTA |
3.9 |
1.7 |
BIOINTA 3000 |
0.0 |
0.0 |
|
LE 2338 |
0 |
33 |
LE 2255 (INIA GAVILAN) |
3.4 |
1.3 |
LE 2255 (INIA GAVILAN) |
-0.3 |
-0.3 |
|
LE 2255 (INIA GAVILAN) |
-18 |
-1022 |
KLEIN PROTEO |
3.0 |
1.2 |
LE 2338 |
-2.2 |
-1.8 |
|
Promedio |
14 |
1040 |
Promedio |
9.5 |
3.7 |
Promedio |
1.1 |
0.9 |
Cultivares sombreados son aquellos que tuvieron disminución significativa entre la parcela sin tratar con respecto a la tratada.
En el Cuadro 11 se muestra un resumen comparativo del efecto de las enfermedades en los cultivares de trigo ciclo largo en rendimiento en grano, peso de mil granos y peso hectolítrico. En términos generales el PMG es la variable más afectada por las enfermedades. Algunos cultivares disminuyen el rendimiento en grano debido a la disminución en PMG que causan las enfermedades, como es el caso de NT 501, NT 503, BIOINTA 3000. La disminución significativa de rendimiento de otros cultivares estaría explicada por el efecto de las enfermedades sobre otros componentes de rendimiento no medidos en este ensayo.
RESULTADOS TRIGO CICLO INTERMEDIO
Cuadro 12. Comportamiento sanitario de trigo ciclo intermedio 2006.
|
Cultivares (32) Suscep. a RH (*) |
CON FUNG. |
SIN FUNG. |
||||||||||||||||||||||
|
EV |
MF |
|
|
RH |
|
C.I. |
FUS |
RT |
|
C.I. |
EV |
MF |
|
|
RH |
|
C.I. |
FUS |
RT |
|
C.I. |
|||
|
LE 2303 (INIA TERO) A |
LPPB |
0 |
|
|
50 |
S |
50.0 |
1 |
2 |
0 |
|
0.0 |
PB |
- |
|
|
99 |
S |
99.0 |
2 |
2 |
0 |
|
0.0 |
|
ONIX (T) A |
PB |
0 |
|
|
40 |
S |
40.0 |
0.5 |
0.5 |
0 |
|
0.0 |
P |
- |
|
|
99 |
S |
99.0 |
1 |
4 |
0 |
|
0.0 |
|
SAGITARIO A |
LP |
- |
|
|
60 |
MSS |
54.0 |
3 |
3 |
0 |
|
0.0 |
PB |
- |
|
|
99 |
S |
99.0 |
4 |
5 |
0 |
|
0.0 |
|
INIA MIRLO (T) A |
P |
0.5 |
MF |
|
20 |
S |
20.0 |
0 |
0 |
0 |
|
0.0 |
P |
- |
|
|
90 |
S |
90.0 |
0 |
0 |
0 |
|
0.0 |
|
V0817 A |
LPPB |
0 |
|
|
2 |
MSS |
1.8 |
2 |
3 |
0 |
|
0.0 |
LP |
- |
|
|
80 |
S |
80.0 |
4 |
5 |
0 |
|
0.0 |
|
LE 2310 (INIA CARANCHO) IA |
LPPB |
0.5 |
MF |
|
20 |
MS |
16.0 |
2 |
3 |
0 |
|
0.0 |
PB |
- |
|
|
80 |
MSS |
72.0 |
4 |
4 |
0 |
|
0.0 |
|
NT 507 A |
LP |
0 |
|
|
20 |
MS |
16.0 |
0.5 |
3 |
0 |
|
0.0 |
PB |
- |
|
|
80 |
MSS |
72.0 |
1 |
3 |
0 |
|
0.0 |
|
NT 509 A |
LP |
0 |
|
|
40 |
MSS |
36.0 |
1 |
2 |
0 |
|
0.0 |
LPPB |
- |
|
|
80 |
MSS |
72.0 |
2 |
3 |
0 |
|
0.0 |
|
NT 504 A |
P |
0 |
|
|
10 |
S |
10.0 |
0.5 |
0.5 |
0.5 |
|
0.5 |
P |
- |
|
|
70 |
S |
70.0 |
1 |
4 |
5 |
MS |
4.0 |
|
NT 506 A |
PB |
0.5 |
MF |
|
5 |
S |
5.0 |
1 |
3 |
0.5 |
R |
0.1 |
PB |
- |
|
|
70 |
S |
70.0 |
4 |
3 |
0.5 |
R |
0.1 |
|
NT 508 A |
LPPB |
0.5 |
|
|
40 |
SMS |
36.0 |
2 |
2 |
0 |
|
0.0 |
PB |
- |
|
|
70 |
S |
70.0 |
4 |
3 |
0 |
|
0.0 |
|
NT 402 A |
LPPB |
0 |
|
|
40 |
S |
40.0 |
1 |
2 |
0.5 |
|
0.5 |
LPPB |
- |
|
|
70 |
MSS |
63.0 |
4 |
4 |
15 |
MSS |
13.5 |
|
E. PELON 90 (T) A |
LP |
0 |
|
|
30 |
SMS |
27.0 |
2 |
2 |
0 |
|
0.0 |
LP |
- |
|
|
60 |
MS |
48.0 |
4 |
3 |
0 |
|
0.0 |
|
LE 2342 IA |
P |
0 |
|
|
10 |
MRMS |
6.0 |
1 |
3 |
0 |
|
0.0 |
P |
- |
|
|
70 |
MRMS |
42.0 |
1 |
3 |
0 |
|
0.0 |
|
BAGUETTE PREMIUM 11 I |
LP |
0 |
|
|
5 |
MS |
4.0 |
0.5 |
0.5 |
0 |
|
0.0 |
LP |
- |
|
|
50 |
MS |
40.0 |
1 |
2 |
0 |
|
0.0 |
|
BIOINTA 1000 IA |
PB |
0.5 |
|
|
2 |
MS |
1.6 |
2 |
3 |
0 |
|
0.0 |
LPPB |
- |
|
|
50 |
MS |
40.0 |
4 |
5 |
0 |
|
0.0 |
|
LE 2343 I |
LPPB |
0.5 |
MF |
|
10 |
MS |
8.0 |
0.5 |
3 |
0 |
|
0.0 |
LPPB |
- |
|
|
50 |
MS |
40.0 |
2 |
4 |
0 |
|
0.0 |
|
ORL 00382 I |
PB |
0 |
|
|
10 |
MRMS |
6.0 |
0.5 |
0.5 |
0 |
|
0.0 |
P |
- |
|
|
60 |
MRMS |
36.0 |
1 |
3 |
0 |
|
0.0 |
|
NT 401 IA |
LPPB |
0.5 |
S |
|
2 |
MRMS |
1.2 |
1 |
3 |
0 |
|
0.0 |
LPPB |
10 |
S |
|
50 |
MSMR |
30.0 |
1 |
5 |
0 |
|
0.0 |
|
EXPACA-129.33 IA |
PB |
0.5 |
|
|
2 |
RMR |
0.6 |
0.5 |
0.5 |
0 |
|
0.0 |
PB |
10 |
S |
|
40 |
MRMS |
24.0 |
1 |
2 |
0 |
|
0.0 |
|
P4378 B |
LPPB |
0.5 |
MF |
|
5 |
MS |
4.0 |
0.5 |
1 |
0 |
|
0.0 |
PB |
- |
|
|
40 |
MRMS |
24.0 |
3 |
2 |
0 |
|
0.0 |
|
KLEIN FLECHA I |
PB |
0.5 |
MF |
|
5 |
MRMS |
3.0 |
0.5 |
4 |
0 |
|
0.0 |
PB |
10 |
MF |
|
30 |
MRMS |
18.0 |
1 |
4 |
0 |
|
0.0 |
|
KLEIN TAURO I |
PB |
0.5 |
S |
|
10 |
MRMS |
6.0 |
0.5 |
0.5 |
0 |
|
0.0 |
PB |
10 |
S |
|
30 |
MRMS |
18.0 |
1 |
2 |
0 |
|
0.0 |
|
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) I |
P |
0.5 |
|
|
5 |
MRMS |
3.0 |
1 |
1 |
0 |
|
0.0 |
P |
- |
|
|
30 |
MR |
12.0 |
2 |
2 |
0 |
|
0.0 |
|
LE 2332 (INIA MADRUGADOR) I |
P |
SECO |
|
|
15 |
MS |
12.0 |
0 |
0 |
0 |
|
0.0 |
P |
- |
|
|
20 |
MRMS |
12.0 |
0 |
0 |
0 |
|
0.0 |
|
BIOINTA 1001 BI |
P |
0 |
|
|
0 |
|
0.0 |
0.5 |
2 |
0 |
|
0.0 |
P |
seco |
|
|
10 |
MRMS |
6.0 |
1 |
3 |
0 |
|
0.0 |
|
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) B |
LPPB |
0.5 |
MF |
|
0 |
|
0.0 |
2 |
4 |
0 |
|
0.0 |
LPPB |
- |
|
|
20 |
R |
4.0 |
4 |
4 |
0 |
|
0.0 |
|
LE 2341 B |
LLP |
0 |
|
|
0 |
|
0.0 |
2 |
2 |
0 |
|
0.0 |
LLP |
5 |
MF |
S |
10 |
R |
2.0 |
3 |
4 |
0 |
|
0.0 |
|
BIOINTA 1002 B |
LPPB |
0.5 |
MF |
|
0 |
|
0.0 |
3 |
4 |
0 |
|
0.0 |
PB |
- |
|
|
5 |
R |
1.0 |
4 |
5 |
0 |
|
0.0 |
|
KLEIN CASTOR BI |
P |
0.5 |
S |
|
2 |
MR |
0.8 |
0.5 |
0.5 |
0 |
|
0.0 |
P |
10 |
S |
|
5 |
R |
1.0 |
0.5 |
0.5 |
0 |
|
0.0 |
|
EXPACA-523.2 B |
P |
0 |
|
|
0 |
|
0.0 |
1 |
4 |
0 |
|
0.0 |
P |
15 |
S |
|
0 |
|
0.0 |
3 |
4 |
0 |
|
0.0 |
|
LE 2333 (INIA CARPINTERO) B |
PB |
0 |
|
|
0 |
|
0.0 |
2 |
3 |
0 |
|
0.0 |
PB |
5 |
MF |
|
0 |
|
0.0 |
3 |
4 |
0 |
|
0.0 |
|
Promedio |
|
0.3 |
|
|
|
|
12.8 |
1 |
2 |
|
|
0.0 |
|
9.4 |
|
|
|
|
42.3 |
2 |
3 |
|
|
0.6 |
Fecha de lectura: 22/11/06
(*) Susceptibilidad a roya de la hoja causada por Puccinia triticina. B=baja susceptibilidad; I=susceptibilidad intermedia; A=alta susceptibilidad (Castro et al 2007)
EV: Estado vegetativo. L=lechoso; LP=lechoso pastoso; PB=pasta blanda.
MF: Manchas Foliares. S: Septoria tritici.
(-): No se registran manchas foliares por predominancia de otra/s enfermedades y/o secado prematuro.
RH: Roya de la hoja. Escala de Cobb modificada. Reacción: R=resistente; MR=moderadamente resistente, MS=moderadamente susceptible; S=susceptible.
C.I.: Coeficiente de infección.
FUS: Fusarium sp. Escala de doble dígito de 0-5. El primer dígito representa el porcentaje de espigas infectadas y el segundo el porcentaje de espiguillas afectadas, dentro de espigas con síntomas.
RT: Roya de tallo. Escala de Cobb modificada. Reacción: MS: moderadamente susceptible; S: susceptible.
(T): Testigo.
En el Cuadro 12 se visualiza que la enfermedad prevalente en el ensayo fue la roya de la hoja, con presencia importante también de fusariosis de la espiga. Las dos aplicaciones de fungicidas realizadas hicieron un buen control de la RH, aunque la enfermedad no logró controlarse totalmente (C.I. promedio de 12.8 en las parcelas tratadas con fungicidas, comparado con 42.3 en las parcelas sin tratar). También se disminuyeron sustancialmente los niveles de fusariosis de la espiga con la segunda aplicación de fungicida (Metconazole) al momento de floración de los cultivares.
Cuadro 13. Rendimiento de trigo ciclo intermedio 2006.
|
Análisis de varianza |
F |
Pr>F |
|
FUNG |
15.64 |
0.0584 |
|
CULT |
1.78 |
0.0588 |
|
FUNG X CULT |
5.36 |
0.0001 |
|
Cultivares (32) |
REND. GRANO (kg/ha) |
% de disminución con |
Diferencia |
Pr>F |
|
|
Con fung |
Sin fung |
respecto a CF |
kg/ha (CF-SF) |
||
|
SAGITARIO |
7720 |
5080 |
34 |
2640 |
0.0001 |
|
NT 402 |
8797 |
6120 |
30 |
2676 |
0.0001 |
|
NT 506 |
9734 |
6936 |
29 |
2798 |
0.0001 |
|
ONIX (T) |
8464 |
6506 |
23 |
1958 |
0.0001 |
|
NT 508 |
9232 |
7350 |
20 |
1882 |
0.0001 |
|
LE 2303 (INIA TERO) |
7439 |
5939 |
20 |
1501 |
0.0016 |
|
NT 401 |
8478 |
7117 |
16 |
1362 |
0.0036 |
|
E. PELON 90 (T) |
7682 |
6456 |
16 |
1226 |
0.0078 |
|
LE 2310 (INIA CARANCHO) |
6768 |
5785 |
15 |
983 |
0.0293 |
|
NT 509 |
9282 |
8025 |
14 |
1258 |
0.0066 |
|
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) (T) |
8298 |
7434 |
10 |
864 |
0.0532 |
|
NT 507 |
8977 |
8086 |
10 |
892 |
0.0464 |
|
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) |
8723 |
7865 |
10 |
858 |
0.0546 |
|
V0817 |
7959 |
7238 |
9 |
722 |
0.1026 |
|
NT 504 |
8553 |
7954 |
7 |
599 |
0.1721 |
|
LE 2343 |
9661 |
9145 |
5 |
516 |
0.2374 |
|
P4378 |
8251 |
7824 |
5 |
428 |
0.3257 |
|
EXPACA-129.33 |
9075 |
8646 |
5 |
429 |
0.3241 |
|
BAGUETTE PREMIUM 11 |
8166 |
7848 |
4 |
318 |
0.4637 |
|
EXPACA-523.2 |
7546 |
7272 |
4 |
274 |
0.5266 |
|
KLEIN CASTOR |
7987 |
7759 |
3 |
228 |
0.5978 |
|
LE 2333 (INIA CARPINTERO) |
8578 |
8391 |
2 |
187 |
0.6650 |
|
BIOINTA 1002 |
8255 |
8125 |
2 |
130 |
0.7632 |
|
ORL 00382 |
8122 |
8015 |
1 |
108 |
0.8032 |
|
KLEIN TAURO |
9305 |
9223 |
1 |
82 |
0.8492 |
|
LE 2342 |
7993 |
7927 |
1 |
65 |
0.8793 |
|
LE 2341 |
7591 |
7561 |
0 |
30 |
0.9436 |
|
KLEIN FLECHA |
7970 |
8142 |
-2 |
-172 |
0.6903 |
|
BIOINTA 1001 |
8285 |
8598 |
-4 |
-313 |
0.4700 |
|
BIOINTA 1000 |
8429 |
8796 |
-4 |
-367 |
0.5222 |
|
INIA MIRLO (T) |
7327 |
7687 |
-5 |
-360 |
0.4067 |
|
LE 2332 (INIA MADRUGADOR) |
7007 |
7855 |
-12 |
-848 |
0.0573 |
|
Promedio |
8302 |
7584 |
9 |
717 |
|
(T): Testigo.
En el Cuadro 13 se visualiza que hay una diferencia promedio de 717 kg/ha en rendimiento de grano entre las parcelas tratadas y las sin tratar. Los cultivares que tuvieron una disminución significativa de rendimiento (rango entre 10 y 34% de disminución), y que han sido caracterizados de susceptibilidad alta o intermedia a alta a la roya de la hoja (Cuadro 12), presentaron en las parcelas con infección natural de este ensayo niveles importantes de esta enfermedad y/o a fusariosis de la espiga. Hay algunas excepciones como V0817, NT 504 e INIA Mirlo, que presentando niveles altos de roya de la hoja, su rendimiento no disminuyó en forma significativa.
Cuadro 14. Peso de mil granos de trigo ciclo intermedio 2006.
|
Cultivares (32) |
PESO MIL GRANOS (g) |
% de disminución con |
Diferencia |
Pr>F |
|
|
Con fung |
Sin fung |
respecto a CF |
g (CF-SF) |
||
|
SAGITARIO |
41.8 |
30.8 |
26.3 |
11.0 |
0.0001 |
|
NT 401 |
39.4 |
29.6 |
24.8 |
9.8 |
0.0001 |
|
E. PELON 90 (T) |
38.5 |
30.6 |
20.4 |
7.9 |
0.0001 |
|
LE 2303 (INIA TERO) |
33.6 |
27.2 |
19.2 |
6.5 |
0.0003 |
|
NT 402 |
46.3 |
38.8 |
16.2 |
7.5 |
0.0001 |
|
ONIX (T) |
35.7 |
30.6 |
14.2 |
5.1 |
0.0040 |
|
LE 2310 (INIA CARANCHO) |
37.1 |
32.6 |
12.0 |
4.5 |
0.0107 |
|
NT 509 |
42.0 |
37.1 |
11.8 |
5.0 |
0.0047 |
|
NT 504 |
45.7 |
40.5 |
11.4 |
5.2 |
0.0031 |
|
INIA MIRLO (T) |
39.0 |
34.6 |
11.3 |
4.4 |
0.0115 |
|
LE 2343 |
38.2 |
34.2 |
10.5 |
4.0 |
0.0211 |
|
NT 508 |
39.9 |
35.7 |
10.4 |
4.2 |
0.0169 |
|
NT 507 |
40.4 |
36.6 |
9.3 |
3.8 |
0.0302 |
|
P4378 |
39.6 |
36.3 |
8.5 |
3.4 |
0.0519 |
|
NT 506 |
42.8 |
39.6 |
7.6 |
3.3 |
0.0591 |
|
ORL 00382 |
39.0 |
36.1 |
7.4 |
2.9 |
0.0912 |
|
EXPACA-129.33 |
43.1 |
39.9 |
7.4 |
3.2 |
0.0630 |
|
V0817 |
41.3 |
38.6 |
6.7 |
2.8 |
0.1089 |
|
BIOINTA 1002 |
45.6 |
42.8 |
6.3 |
2.9 |
0.0968 |
|
LE 2341 |
45.0 |
42.4 |
5.7 |
2.6 |
0.1365 |
|
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) (T) |
35.7 |
34.4 |
3.5 |
1.3 |
0.4625 |
|
KLEIN TAURO |
48.8 |
47.1 |
3.5 |
1.7 |
0.3185 |
|
EXPACA-523.2 |
45.9 |
44.4 |
3.3 |
1.5 |
0.3784 |
|
KLEIN CASTOR |
38.9 |
37.6 |
3.2 |
1.3 |
0.4625 |
|
LE 2342 |
36.1 |
35.5 |
1.7 |
0.6 |
0.7239 |
|
BAGUETTE PREMIUM 11 |
38.5 |
38.2 |
0.8 |
0.3 |
0.8597 |
|
BIOINTA 1001 |
40.3 |
40.0 |
0.7 |
0.3 |
0.8597 |
|
LE 2333 (INIA CARPINTERO) |
37.4 |
37.3 |
0.3 |
0.1 |
0.9530 |
|
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) |
38.9 |
38.9 |
0.1 |
0.0 |
0.9765 |
|
LE 2332 (INIA MADRUGADOR) |
37.9 |
38.0 |
-0.4 |
-0.1 |
0.9296 |
|
KLEIN FLECHA |
42.6 |
43.4 |
-1.8 |
-0.8 |
0.6589 |
|
BIOINTA 1000 |
41.7 |
43.2 |
-3.6 |
-1.5 |
0.4715 |
|
Promedio |
40.5 |
37.2 |
8.0 |
3.3 |
|
(T): Testigo.
El PMG fue afectado por las enfermedades, encontrándose una diferencia en promedio de 3.3 g entre las parcelas tratadas y las no tratadas (Cuadro 14). El rango de porcentaje de disminución significativa entre ambos tipos de parcelas fue de 9 a 26 %.
Cuadro 15. Peso hectolítrico de trigo ciclo intermedio 2006.
|
Análisis de varianza |
F |
Pr>F |
|
FUNG |
26.57 |
0.0397 |
|
CULT |
7.22 |
0.0001 |
|
FUNG X CULT |
3.06 |
0.0016 |
|
Cultivares (32) |
P. HECTOLÍTRICO (kg/hl) |
% de disminución con |
Diferencia |
Pr>F |
|
|
Con fung |
Sin fung |
respecto a CF |
kg/hl (CF-SF) |
||
|
NT 506 |
80.6 |
75.6 |
6.3 |
5.1 |
0.0001 |
|
SAGITARIO |
78.2 |
74.1 |
5.2 |
4.1 |
0.0002 |
|
NT 508 |
78.8 |
74.8 |
5.1 |
4.1 |
0.0003 |
|
NT 402 |
80.0 |
77.2 |
3.5 |
2.8 |
0.0080 |
|
NT 507 |
79.4 |
76.7 |
3.3 |
2.6 |
0.0117 |
|
ONIX (T) |
81.3 |
78.9 |
3.0 |
2.5 |
0.0188 |
|
LE 2310 (INIA CARANCHO) |
77.7 |
75.7 |
2.6 |
2.1 |
0.0465 |
|
E. PELON 90 (T) |
79.7 |
77.6 |
2.6 |
2.1 |
0.0417 |
|
LE 2303 (INIA TERO) |
80.4 |
78.9 |
1.9 |
1.5 |
0.1393 |
|
BIOINTA 1002 |
78.4 |
77.0 |
1.8 |
1.5 |
0.1525 |
|
NT 504 |
80.3 |
79.1 |
1.5 |
1.2 |
0.2339 |
|
LE 2332 (INIA MADRUGADOR) |
80.4 |
79.2 |
1.4 |
1.1 |
0.2535 |
|
LE 2343 |
78.9 |
78.0 |
1.2 |
1.0 |
0.3439 |
|
EXPACA-523.2 |
82.8 |
81.9 |
1.0 |
0.8 |
0.3964 |
|
NT 509 |
78.6 |
77.8 |
1.0 |
0.8 |
0.4245 |
|
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) |
80.3 |
79.5 |
1.0 |
0.8 |
0.4245 |
|
EXPACA-129.33 |
81.1 |
80.3 |
1.0 |
0.8 |
0.4245 |
|
KLEIN FLECHA |
81.9 |
81.2 |
0.9 |
0.8 |
0.4537 |
|
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) (T) |
80.7 |
80.1 |
0.7 |
0.6 |
0.5819 |
|
INIA MIRLO (T) |
81.1 |
80.6 |
0.6 |
0.5 |
0.6165 |
|
KLEIN TAURO |
81.8 |
81.4 |
0.6 |
0.5 |
0.6521 |
|
BIOINTA 1000 |
79.7 |
79.3 |
0.5 |
0.4 |
0.7605 |
|
LE 2342 |
79.5 |
79.2 |
0.3 |
0.3 |
0.8020 |
|
LE 2333 (INIA CARPINTERO) |
81.3 |
81.2 |
0.1 |
0.0 |
0.9600 |
|
KLEIN CASTOR |
80.3 |
80.3 |
0.0 |
0.0 |
1.0000 |
|
P4378 |
81.1 |
81.2 |
-0.1 |
-0.1 |
0.9600 |
|
LE 2341 |
79.2 |
79.3 |
-0.1 |
-0.1 |
0.9201 |
|
ORL 00382 |
80.8 |
81.0 |
-0.3 |
-0.3 |
0.8020 |
|
BAGUETTE PREMIUM 11 |
79.7 |
79.9 |
-0.3 |
-0.3 |
0.8020 |
|
BIOINTA 1001 |
80.6 |
81.1 |
-0.6 |
-0.5 |
0.6165 |
|
NT 401 |
77.5 |
79.2 |
-2.2 |
-1.7 |
0.0954 |
|
V0817 |
79.6 |
83.9 |
-5.3 |
-4.3 |
0.0002 |
|
Promedio |
80.0 |
79.1 |
1.2 |
1.0 |
|
(T): Testigo.
El peso hectolítrico disminuyó en promedio 1.0 kg/hl por el efecto de las enfermedades, aunque esta variable fue menos afectada que el PMG en términos generales (Cuadro 15).
Cuadro 16. Proteína de trigo ciclo intermedio 2006.
|
Análisis de varianza |
F |
Pr>F |
|
FUNG |
65.24 |
0.0001 |
|
CULT |
15.27 |
0.0001 |
|
FUNG X CULT |
1.14 |
0.3609 |
|
Cultivares (32) |
PROTEINA (%) |
% de disminución con |
Diferencia |
Pr>F |
|
|
Con fung |
Sin fung |
respecto a C/F |
% (CF-SF) |
||
|
BIOINTA 1000 |
12.2 |
11.2 |
8.0 |
1.0 |
0.0049 |
|
ORL 00382 |
12.4 |
11.7 |
5.7 |
0.7 |
0.0132 |
|
ONIX (T) |
11.6 |
11.0 |
5.2 |
0.6 |
0.0315 |
|
NT 507 |
11.7 |
11.1 |
5.1 |
0.6 |
0.0315 |
|
E. PELON 90 (T) |
11.9 |
11.3 |
5.1 |
0.6 |
0.0315 |
|
NT 504 |
11.9 |
11.3 |
5.1 |
0.6 |
0.0315 |
|
SAGITARIO |
11.9 |
11.3 |
5.0 |
0.6 |
0.0315 |
|
NT 509 |
12.2 |
11.6 |
4.9 |
0.6 |
0.0315 |
|
V0817 |
12.3 |
11.7 |
4.9 |
0.6 |
0.0315 |
|
KLEIN CASTOR |
12.8 |
12.2 |
4.7 |
0.6 |
0.0315 |
|
P4378 |
13.5 |
12.9 |
4.4 |
0.6 |
0.0315 |
|
NT 508 |
11.4 |
10.9 |
4.4 |
0.5 |
0.0699 |
|
LE 2303 (INIA TERO) |
11.8 |
11.3 |
4.3 |
0.5 |
0.0699 |
|
LE 2332 |
12.0 |
11.5 |
4.2 |
0.5 |
0.0699 |
|
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) (T) |
12.5 |
12.0 |
4.0 |
0.5 |
0.0699 |
|
NT 401 |
11.4 |
10.9 |
4.0 |
0.4 |
0.1012 |
|
BAGUETTE PREMIUM 11 |
12.1 |
11.6 |
3.7 |
0.5 |
0.1012 |
|
INIA MIRLO (T) |
12.6 |
12.1 |
3.6 |
0.5 |
0.1012 |
|
EXPACA-129.33 |
11.6 |
11.2 |
3.5 |
0.4 |
0.1433 |
|
LE 2342 |
12.4 |
12.0 |
2.8 |
0.4 |
0.1986 |
|
KLEIN FLECHA |
12.2 |
11.9 |
2.5 |
0.3 |
0.2688 |
|
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) |
12.2 |
11.9 |
2.5 |
0.3 |
0.2688 |
|
BIOINTA 1001 |
12.5 |
12.2 |
2.4 |
0.3 |
0.2688 |
|
LE 2341 |
12.6 |
12.3 |
2.4 |
0.3 |
0.2688 |
|
NT 402 |
10.7 |
10.4 |
2.3 |
0.3 |
0.3553 |
|
LE 2343 |
12.3 |
12.1 |
2.0 |
0.3 |
0.3553 |
|
BIOINTA 1002 |
12.1 |
12.0 |
0.8 |
0.1 |
0.7100 |
|
KLEIN TAURO |
12.5 |
12.4 |
0.8 |
0.1 |
0.7100 |
|
NT 506 |
11.9 |
11.8 |
0.4 |
0.0 |
0.8524 |
|
LE 2333 (INIA CARPINTERO) |
12.8 |
13.0 |
-1.6 |
-0.2 |
0.4585 |
|
LE 2310 (INIA CARANCHO) |
11.6 |
11.9 |
-2.6 |
-0.3 |
0.2688 |
|
EXPACA-523.2 |
12.3 |
12.6 |
-2.9 |
-0.4 |
0.1986 |
|
PROMEDIO |
12.1 |
11.7 |
3.2 |
0.4 |
|
(T): Testigo.
El efecto del fungicida fue significativo en el porcentaje de proteína (P>0.0001), aunque la interacción FUNG x CULT no lo fue (Cuadro 16). En promedio el nivel de proteína fue mayor en las parcelas tratadas que en las no tratadas (3.2 % de disminución), situación inversa a la observada en los trigos ciclo largo. El nivel de infección promedio de roya de la hoja en las parcelas sin curar de los trigos ciclo intermedio fue casi el doble que en los trigo ciclo largo (C.I. 42.3 vs. 27.6). En esta situación se puede estar dando una interferencia del patógeno con la disponibilidad de N y la consiguiente deposición de proteína en el grano. Resultados similares a nivel nacional fueron reportados por Germán y Luizzi (1982) en cultivares de trigo susceptibles a roya de la hoja.
En las características agronómicas (Cuadro 17) no se observaron diferencias importantes entre las parcelas sin tratar con fungicidas y las tratadas.
Cuadro 17. Características agronómicas de trigo ciclo intermedio 2006.
|
Cultivares (32) |
Porte |
CON FUNG. |
SIN FUNG. |
||||||||||||||
|
Espigazón |
Ciclo |
MF |
Ciclo Mad |
Vuel |
Queb |
Desg |
Alt |
Espigazón |
Ciclo |
MF |
Ciclo Mad |
Vuel |
Queb |
Desg |
Alt |
||
|
BAGUETTE PREMIUM 11 |
SR |
26/10/06 |
84 |
03/12/06 |
38 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.82 |
26/10/06 |
84 |
02/12/06 |
37 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.73 |
|
BIOINTA 1000 |
SESR |
16/10/06 |
74 |
25/11/06 |
40 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.81 |
17/10/06 |
75 |
25/11/06 |
39 |
0.2 |
0.0 |
0.0 |
0.75 |
|
BIOINTA 1001 |
SESR |
15/10/06 |
73 |
26/11/06 |
42 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.87 |
15/10/06 |
73 |
26/11/06 |
42 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.85 |
|
BIOINTA 1002 |
SESR |
18/10/06 |
76 |
27/11/06 |
40 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.79 |
18/10/06 |
76 |
26/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.80 |
|
E. PELON 90 (T) |
SRSE |
21/10/06 |
79 |
27/11/06 |
37 |
0.0 |
0.0 |
0.1 |
0.89 |
21/10/06 |
79 |
29/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
0.1 |
0.88 |
|
EXPACA-129.33 |
SESR |
14/10/06 |
72 |
24/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.78 |
14/10/06 |
72 |
25/11/06 |
42 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.80 |
|
EXPACA-523.2 |
SESR |
13/10/06 |
71 |
24/11/06 |
42 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.78 |
14/10/06 |
72 |
23/11/06 |
40 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.85 |
|
INIA MIRLO (T) |
SESR |
13/10/06 |
71 |
22/11/06 |
40 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.76 |
14/10/06 |
72 |
23/11/06 |
40 |
0.2 |
0.0 |
0.1 |
0.77 |
|
KLEIN CASTOR |
SE |
14/10/06 |
72 |
24/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.82 |
14/10/06 |
72 |
24/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.82 |
|
KLEIN FLECHA |
SESR |
17/10/06 |
75 |
24/11/06 |
38 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.80 |
17/10/06 |
75 |
25/11/06 |
39 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.82 |
|
KLEIN TAURO |
SE |
11/10/06 |
69 |
23/11/06 |
43 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.93 |
11/10/06 |
69 |
24/11/06 |
44 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.90 |
|
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) (T) |
SESR |
15/10/06 |
73 |
26/11/06 |
42 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.85 |
16/10/06 |
74 |
26/11/06 |
41 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.81 |
|
LE 2303 (INIA TERO) |
SESR |
22/10/06 |
80 |
01/12/06 |
40 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.70 |
22/10/06 |
80 |
29/11/06 |
38 |
0.2 |
0.0 |
0.0 |
0.70 |
|
LE 2310 (INIA CARANCHO) |
SRSE |
22/10/06 |
80 |
26/11/06 |
35 |
0.0 |
0.0 |
0.2 |
0.87 |
22/10/06 |
80 |
26/11/06 |
35 |
0.0 |
0.0 |
0.1 |
0.81 |
|
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) |
SRSE |
22/10/06 |
80 |
01/12/06 |
40 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.81 |
21/10/06 |
79 |
30/11/06 |
40 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.82 |
|
LE 2332 (INIA MADRUGADOR) |
SE |
10/10/06 |
68 |
21/11/06 |
42 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.73 |
10/10/06 |
68 |
22/11/06 |
43 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.72 |
|
LE 2333 (INIA CARPINTERO) |
SRSE |
22/10/06 |
80 |
29/11/06 |
38 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.81 |
22/10/06 |
80 |
27/11/06 |
36 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.80 |
|
LE 2341 |
SRSE |
27/10/06 |
85 |
01/12/06 |
35 |
0.0 |
0.1 |
0.0 |
0.84 |
25/10/06 |
83 |
30/11/06 |
36 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.85 |
|
LE 2342 |
SESR |
17/10/06 |
75 |
27/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.75 |
17/10/06 |
75 |
26/11/06 |
40 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.70 |
|
LE 2343 |
SE |
17/10/06 |
75 |
26/11/06 |
40 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.73 |
17/10/06 |
75 |
26/11/06 |
40 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.78 |
|
NT 401 |
R |
27/10/06 |
85 |
02/12/06 |
36 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.75 |
27/10/06 |
85 |
02/12/06 |
36 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.78 |
|
NT 402 |
SRSE |
19/10/06 |
77 |
30/11/06 |
42 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.85 |
19/10/06 |
77 |
29/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.88 |
|
NT 504 |
SESR |
14/10/06 |
72 |
24/11/06 |
41 |
0.1 |
0.0 |
0.1 |
0.85 |
14/10/06 |
72 |
24/11/06 |
41 |
0.2 |
0.0 |
0.0 |
0.84 |
|
NT 506 |
SESR |
19/10/06 |
77 |
29/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.1 |
0.91 |
17/10/06 |
75 |
27/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.1 |
0.88 |
|
NT 507 |
SRSE |
22/10/06 |
80 |
29/11/06 |
38 |
0.0 |
0.0 |
0.1 |
0.92 |
22/10/06 |
80 |
28/11/06 |
37 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.89 |
|
NT 508 |
SRSE |
22/10/06 |
80 |
28/11/06 |
37 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.87 |
22/10/06 |
80 |
29/11/06 |
38 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.90 |
|
NT 509 |
SESR |
24/10/06 |
82 |
30/11/06 |
37 |
0.0 |
0.0 |
0.1 |
0.84 |
24/10/06 |
82 |
29/11/06 |
36 |
0.0 |
0.0 |
0.1 |
0.86 |
|
ONIX (T) |
SE |
15/10/06 |
73 |
25/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.85 |
15/10/06 |
73 |
25/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.90 |
|
ORL 00382 |
SESR |
15/10/06 |
73 |
25/11/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.75 |
15/10/06 |
73 |
25/11/06 |
41 |
0.1 |
0.0 |
0.0 |
0.78 |
|
P4378 |
SESR |
14/10/06 |
72 |
25/11/06 |
42 |
0.1 |
0.0 |
0.1 |
0.95 |
15/10/06 |
73 |
24/11/06 |
40 |
0.1 |
0.0 |
0.1 |
0.90 |
|
SAGITARIO |
SESR |
22/10/06 |
80 |
27/11/06 |
36 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.74 |
21/10/06 |
79 |
26/11/06 |
36 |
0.0 |
0.1 |
0.0 |
0.69 |
|
V0817 |
SRSE |
21/10/06 |
79 |
01/12/06 |
41 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.80 |
22/10/06 |
80 |
30/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.80 |
|
Promedio |
|
18/10/06 |
76 |
26/11/06 |
40 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.82 |
18/10/06 |
76 |
26/11/06 |
39 |
0.0 |
0.0 |
0.0 |
0.81 |
Porte: SR=semi rastrero; SE=semi erecto; E: erecto.
Ciclo: días postemergencia hasta espigazón.
Ciclo mad: días espigazón hasta madurez fisiológica.
Vuelco: escala de 0 (sin vuelco) a 5 (totalmente volcado).
Quebrado: escala de 0 (sin quebrado) a 5 (totalmente quebrado).
Desgrane: escala de 0 (sin desgrane) a 5 (sin granos en la espiga).
Altura: en centímetros desde el suelo hasta la espiga, incluyendo aristas.
(T): Testigo.
Cuadro 18. Resumen comparativo del efecto de las enfermedades en los cultivares de trigo ciclo intermedio en rendimiento en grano, peso de mil granos y peso hectolítrico.
|
Rendimiento en grano |
Peso de mil granos |
Peso hectolítrico |
||||||
|
Cultivares |
% disminución |
Diferencia |
Cultivares |
% disminución |
Diferencia |
Cultivares |
% disminución |
Diferencia |
|
respecto a CF |
kg/ha (CF-SF) |
respecto a CF |
g (CF-SF) |
respecto a CF |
kg/hl (CF-SF) |
|||
|
SAGITARIO |
34 |
2640 |
SAGITARIO |
26.3 |
11.0 |
NT 506 |
6.3 |
5.1 |
|
NT 402 |
30 |
2676 |
NT 401 |
24.8 |
9.8 |
SAGITARIO |
5.2 |
4.1 |
|
NT 506 |
29 |
2798 |
E. PELON 90 |
20.4 |
7.9 |
NT 508 |
5.1 |
4.1 |
|
ONIX |
23 |
1958 |
LE 2303 (INIA TERO) |
19.2 |
6.5 |
NT 402 |
3.5 |
2.8 |
|
NT 508 |
20 |
1882 |
NT 402 |
16.2 |
7.5 |
NT 507 |
3.3 |
2.6 |
|
LE 2303 (INIA TERO) |
20 |
1501 |
ONIX |
14.2 |
5.1 |
ONIX |
3.0 |
2.5 |
|
NT 401 |
16 |
1362 |
LE 2310 (INIA CARANCHO) |
12.0 |
4.5 |
LE 2310 (INIA CARANCHO) |
2.6 |
2.1 |
|
E. PELON 90 |
16 |
1226 |
NT 509 |
11.8 |
5.0 |
E. PELON 90 |
2.6 |
2.1 |
|
LE 2310 (INIA CARANCHO) |
15 |
983 |
NT 504 |
11.4 |
5.2 |
LE 2303 (INIA TERO) |
1.9 |
1.5 |
|
NT 509 |
14 |
1258 |
INIA MIRLO |
11.3 |
4.4 |
BIOINTA 1002 |
1.8 |
1.5 |
|
NT 507 |
10 |
892 |
LE 2343 |
10.5 |
4.0 |
NT 504 |
1.5 |
1.2 |
|
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) |
10 |
864 |
NT 508 |
10.4 |
4.2 |
LE 2332 (INIA MADRUGADOR) |
1.4 |
1.1 |
|
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) |
10 |
858 |
NT 507 |
9.3 |
3.8 |
LE 2343 |
1.2 |
1.0 |
|
V0817 |
9 |
722 |
P4378 |
8.5 |
3.4 |
EXPACA-523.2 |
1.0 |
0.8 |
|
NT 504 |
7 |
599 |
NT 506 |
7.6 |
3.3 |
NT 509 |
1.0 |
0.8 |
|
LE 2343 |
5 |
516 |
ORL 00382 |
7.4 |
2.9 |
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) |
1.0 |
0.8 |
|
P4378 |
5 |
428 |
EXPACA-129.33 |
7.4 |
3.2 |
EXPACA-129.33 |
1.0 |
0.8 |
|
EXPACA-129.33 |
5 |
429 |
V0817 |
6.7 |
2.8 |
KLEIN FLECHA |
0.9 |
0.8 |
|
BAGUETTE PREMIUM 11 |
4 |
318 |
BIOINTA 1002 |
6.3 |
2.9 |
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) |
0.7 |
0.6 |
|
EXPACA-523.2 |
4 |
274 |
LE 2341 |
5.7 |
2.6 |
INIA MIRLO (T) |
0.6 |
0.5 |
|
KLEIN CASTOR |
3 |
228 |
LE 2249 (INIA CHURRINCHE) |
3.5 |
1.3 |
KLEIN TAURO |
0.6 |
0.5 |
|
LE 2333 (INIA CARPINTERO) |
2 |
187 |
KLEIN TAURO |
3.5 |
1.7 |
BIOINTA 1000 |
0.5 |
0.4 |
|
BIOINTA 1002 |
2 |
130 |
EXPACA-523.2 |
3.3 |
1.5 |
LE 2342 |
0.3 |
0.3 |
|
ORL 00382 |
1 |
108 |
KLEIN CASTOR |
3.2 |
1.3 |
LE 2333 (INIA CARPINTERO) |
0.1 |
0.0 |
|
KLEIN TAURO |
1 |
82 |
LE 2342 |
1.7 |
0.6 |
KLEIN CASTOR |
0.0 |
0.0 |
|
LE 2342 |
1 |
65 |
BAGUETTE PREMIUM 11 |
0.8 |
0.3 |
P4378 |
-0.1 |
-0.1 |
|
LE 2341 |
0 |
30 |
BIOINTA 1001 |
0.7 |
0.3 |
LE 2341 |
-0.1 |
-0.1 |
|
KLEIN FLECHA |
-2 |
-172 |
LE 2333 (INIA CARPINTERO) |
0.3 |
0.1 |
ORL 00382 |
-0.3 |
-0.3 |
|
BIOINTA 1001 |
-4 |
-313 |
LE 2331 (INIA DON ALBERTO) |
0.1 |
0.0 |
BAGUETTE PREMIUM 11 |
-0.3 |
-0.3 |
|
BIOINTA 1000 |
-4 |
-367 |
LE 2332 (INIA MADRUGADOR) |
-0.4 |
-0.1 |
BIOINTA 1001 |
-0.6 |
-0.5 |
|
INIA MIRLO (T) |
-5 |
-360 |
KLEIN FLECHA |
-1.8 |
-0.8 |
NT 401 |
-2.2 |
-1.7 |
|
LE 2332 (INIA MADRUGADOR) |
-12 |
-848 |
BIOINTA 1000 |
-3.6 |
-1.5 |
V0817 |
-5.3 |
-4.3 |
|
Promedio |
9 |
717 |
Promedio |
8.0 |
3.3 |
Promedio |
1.2 |
1.0 |
Cultivares sombreados son aquellos que tuvieron disminución significativa entre la parcela sin tratar con respecto a la tratada.
En el Cuadro 18 se muestra un resumen comparativo del efecto de las enfermedades en los cultivares de trigo ciclo intermedio en rendimiento en grano, peso de mil granos y peso hectolítrico. Al igual que en los trigos de ciclo largo, el PMG fue la variable más afectada por las enfermedades. La mayoría de los cultivares que disminuyen el rendimiento en grano lo hacen debido a la disminución en PMG que causan las enfermedades.
CONCLUSIONES
Hubo un efecto marcado de las enfermedades, sobre todo de roya de la hoja, en el rendimiento de grano, peso de mil semillas, y también en el peso hectolítrico y porcentaje de proteína en grano de los trigos de ciclo largo e intermedio.
Estos datos muestran el gran efecto de las enfermedades sobre el comportamiento agronómico de los cultivares estudiados, coincidiendo con datos recabados en el año 2004 en ensayos similares (Castro et al 2005). A nivel de productores, en un programa de control de enfermedades, es necesario incluir tratamientos de control estratégico que sean económicamente viables, además de biológicamente efectivos.
Bibliografía
Castro, M.; Díaz, M.; Germán, S.; Vázquez, D. 2007. II. Resultados experimentales de evaluación de cultivares de trigo período 2004-2005-2006, p 2-17. In Resultados experimentales de la evaluación Nacional de cultivares de trigos, cebadas y colzas de los tres últimos años. Período 2004-2005-2006. Convenio INASE-INIA. Resultados Experimentales Nº 6. INIA La Estanzuela.
Castro, M., Díaz de Ackermann, M., Vázquez, D., y Sastre, M. 2005. Ensayos de trigo con control total de enfermedades. INIA La Estanzuela, 14 p.
Germán, S. y Luizzi, D. 1982. Mejoramiento de trigo en el Uruguay. III. Las royas, su incidencia en rendimiento y calidad de grano. Investigaciones Agronómicas N° 3. p 35-38. C.I.A.A.B.